Przestęp dwupienny (Bryonia dioica Jacq.) - bylina z rodziny dyniowatych. Wystepuje w środkowej i południowej Europie oraz w Anglii i Danii. Gatunek uprawiany (rzadko) i dziczejący, (kenofit). Roślina rzadka.

Charakterystyka

Bylina 

Łodyga 

Pnąca się do 4 m długości, z czepnymi wąsami.

Liście 

Dłoniaste, pięcio-klapowe, całobrzegie, lub nielicznie ząbkowane. Środkowa klapa trochę dłuższa od pozostałych.

Kwiaty 

Roślina dwupienna. Kwiaty zielonkawobiałe, drobne. Żeńskie kwiaty mają długość ok. 6 mm, posiadają resztki silnie owłosionych pręcików i zebrane są w baldachokształtne pęczki. Mają 5-ząbkowy kielich o połowę krótszy od korony i pojedynczy słupek. Kwiaty męskie z 5 pręcikami zebrane są w grona. Kwitnie w czerwcu i lipcu.

Owoce 

Drobna czerwona jagoda.

Biotop, (wymagania) 

Przy płotach i w zaroślach, w miejscach ruderalnych. Hemikryptofit.

Roślina trująca

Zastosowanie

Korzenie zawierają glikozydy stosowane w lecznictwie.

Grono - jeden z rodzajów kwiatostanów groniastych. Ten typ kwiatostanu składa się z osi głównej, od której odchodzą osie boczne, które tworzą kwiaty szypułkowe.

Przykładem grona jest kwiatostan konwalii. Występujące u niektórych gatunków listki pod każdym kwiatkiem to przysadki. Kwiaty w gronie mogą wyrastać na wszystkie strony, może być grono dwustronne, lub jednostronne (np. u mieczyka dachówkowatego). Grono może być też częścią kwiatostanu złożonego, gdy zamiast pojedynczych kwiatów na szypułkach z osi głównej wyrastają kwiatostany, np. koszyczki (jak u lepiężnika, czy kłoski .
Potocznie mianem grona nazywa się też kiść winogron.

Storczyk kukawka (Orchis militaris) - gatunek byliny z rodziny storczykowatych.

Charakterystyka

Liście

Najczęściej posiada od 3 do 5 liści o długości do 16 cm.

Kwiaty

Kwiaty średniej wielkości. Są koloru od białego do kremowego.

Owoc

Owocem jest torebka.

Ochrona gatunkowa w Polsce

Roślina objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. W Polskiej Czerwonej Księdze Roślin gatunkowi nadano status rośliny “narażonej na wyginięcie” (VU). Największe zagrożenie dla tej rośliny stanowią przeorywania łąk oraz zrywanie jej kwiatów.

Magnolia purpurowa (Magnolia liliiflora Desr.) – gatunek drzewa należący do rodziny magnoliowatych. Magnolia ta rośnie na stanowiskach naturalnych na Dalekim Wschodzie. W Polsce jest sadzona jako roślina ozdobna. Należy do jednego z częściej u nas hodowanych gatunków magnolii.

Charakterystyka

Pokrój 

Małe drzewo lub krzew, dorastające do 4 m wysokości. Korona zwarta, szerokości ok. 4 m.

Liście 

Duże (10 – 15 cm długości), jasnozielone liście, o owalnym kształcie.

Kwiaty 

Z wyglądu przypominają kwiaty tulipana. Są to najintensywniej wybarwione kwiaty wśród wszystkich odmian magnolii. U różnych odmian mają różne odcienie różu, wewnątrz są prawie białe. Podobnie, jak u wszystkich magnolii brak zróżnicowania na kielich i koronę. Kwiaty o średnicy do 12cm wyrastają na wierzchołkach pędów i składają się z 6-8 płatków. Lekko pachną. W środku kwiatu liczne pręciki i słupki. Pąki kwiatowe mają czarny odcień z połyskiem. Zakwita bardzo obficie w maju, równocześnie z rozwojem liści. Jej kwiaty nie są więc tak narażone na przemarzanie podczas kwitnienia, jak u magnolii pośredniej, czy gwiaździstej. Czasami pojedyncze kwiaty zakwitają jeszcze przez całe lato, aż do zimy.

Owoc 

Liczne mieszki. Z nasion można wyhodować sadzonki.

Wymagania 

Wymaga słonecznego stanowiska. Jest niezbyt wytrzymała na mróz i dlatego nie powinna być sadzona w rejonach o silnych mrozach, czy w kotlinach rzecznych, gdzie tworzą się zastoiny mrozowe. Wymaga żyznej i przepuszczalnej gleby o lekko kwaśnym odczynie.

Odmiany

Oprócz typowego gatunku botanicznego sadzone są różne odmiany, z których najcenniejsze to mieszańce międzygatunkowe magnolii purpurowej z magnolią gwiaździstą (M. stellata):

• `Betty` - ma duże, ciemnoamarantowe kwiaty. Osiągają średnicę do 30 cm. Rozwierają się bardzo szeroko odsłaniając jaśniejszy środek. Stosunkowo odporna na mróz. Kwitnie od końca kwietnia aż do czerwca. Zakwita bardzo wcześnie, bo czasami kwitną już jednoroczne sadzonki.
• `Nigra` - zakwita bardzo wcześnie, bo czasami kwitną już jednoroczne sadzonki. Ciemnobordowe kwiaty, podobne do kwiatów magnolii gwiaździstej, ale mające kilkanaście płatków zakwitają w maju i czerwcu. Kwitnie bardzo obficie i długo.
• `Ricki` - kwiaty o wąskich płatkach, purpuroworóżowe, u nasady ciemniejsze. Kwitnie bardzo obficie i długo.
• `Susan` - pokrój krzaczasty, zwarty. Kielichowate, purpurowoczerwone kwiaty osiągają wielkość do 15 cm. Ma długi okres kwitnienia – od końca kwietnia do początku czerwca. Stosunkowo odporna na mróz.
• Do tej samej grupy mieszańców należą też rzadziej u nas spotykane odmiany: `Ann`, `Jane`, `Judy` i `Randy`.

Uprawa. Choroby, szkodniki i ich zwalczanie

Zobacz: magnolia

Kwiat pręcikowy, kwiat męski - kwiat zawierający tylko pręciki, nie posiadający natomiast słupków. Oddzielne kwiaty męskie i kwiaty żeńskie występują u niektórych gatunków roślin nasiennych. Kwiaty pręcikowe mogą występować na jednej roślinie wspólnie z kwiatami słupkowymi, wówczas mówimy o jednopienności, a rośliny takie nazywamy roślinami jednopiennymi. Jeżeli w obrębie jednego gatunku na jednym osobniku występują wyłącznie kwiaty słupkowe, a na innym kwiaty pręcikowe, wówczas mówimy o dwupienności, a rośliny takie nazywamy roślinami dwupiennymi. Często kwiaty męskie tworzą kwiatostany. Kwiaty męskie wytwarzają pyłek. Aby mógł on dokonać zapylenia kwiatów żeńskich, musi zostać na nie przeniesiony, np. za pomocą wiatru (anemogamia), zwierząt (zoogamia) lub wody (hydrogamia). Po przekwitnięciu kwiaty pręcikowe obumierają.

Występowanie oddzielnie kwiatów żeńskich i męskich (a zwłaszcza dwupienność), może być jednym z mechanizmów obronnych przed niekorzystnym dla większości roślin samozapyleniem.

Storczyk kukawka (Orchis militaris) - gatunek byliny z rodziny storczykowatych.

Charakterystyka

Liście

Najczęściej posiada od 3 do 5 liści o długości do 16 cm.

Kwiaty

Kwiaty średniej wielkości. Są koloru od białego do kremowego.

Owoc

Owocem jest torebka.

Ochrona gatunkowa w Polsce

Roślina objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. W Polskiej Czerwonej Księdze Roślin gatunkowi nadano status rośliny “narażonej na wyginięcie” (VU). Największe zagrożenie dla tej rośliny stanowią przeorywania łąk oraz zrywanie jej kwiatów.

Floks wiechowaty (płomyk) (Phlox paniculata) - gatunek byliny z rodziny wielosiłowatych. W stanie dzikim występuje w przyatlantyckiej części Ameryki Północnej. W Polsce rozpowszechniony w uprawach, niekiedy dziczejący.

Charakterystyka

Pokrój

Tworzy gęste kępy o wysokości 50-120 cm.

Łodyga

Liczne, sztywne, wzniesione, twarde.

Liście

Dolne nakrzyżległe, górne skrętoległe, prawie siedzące, jajowatolancetowate, zaostrzone, długości do 12 cm

Kwiaty

Jasnoczerwone kwiaty w szczytowych, wiechowatych kwiatostanach

Noc kulturalna - częstochowska impreza kulturalna organizowana raz do roku od października 2004.

W czasie jej trwania ze jednorazową opłatą (kilka złotych) można uczestniczyć w przygotowanych na tę noc spektaklach teatralnych, koncertach muzyki poważnej i rozrywkowej (najwięcej bluesowych i jazzowych), wystawach, projekcjach filmów i imprezach młodzieżowych w klubach z centrum miasta. Noc kulturalna odbywa się zarówno w plenerze, jak i w budynkach poszczególnych instytucji (Filharmonia Częstochowska, Ośrodek Kultury Filmowej, Teatr im. A. Mickiewicza) i prywatnych lokali (głównie pubów i dyskotek).

Hasła nocy kulturalnych

Kosmos pierzasty (Cosmos bipinnatus) - gatunek rośliny z rodziny astrowatych.

Charakterystyka

Pokrój 

Roślina roczna dorastająca do wysokości 1,20 m.

Łodyga 

Wzniesiona, wydłużona.

Liście 

Podwójnie pierzastosieczne.

Kwiaty 

Brzeżne kwiaty w koszyczku języczkowate, do 25 mm długości, purpurowoczerwone, różowe lub białe. Kwiaty środkowe rurkowe, żółte, dające nektar i pyłek. Kwitnie od lipca do października.

Zastosowanie

Uprawiany jako roślina ozdobna.

Zapylenie krzyżowe (ksenogamia, allogamia) – rodzaj zapylenia, podczas którego pyłek dostający się na słupek pochodzi z pręcików kwiatu tego samego gatunku rośliny, ale znajdującego się na innej roślinie. Dla większości roślin zapylenie krzyżowe jest korzystne, gdyż gwarantuje większą różnorodność genową osobników potomnych. Większość roślin wykształciła więc różne mechanizmy zapobiegające samozapyleniu:

• przedprątność
• przedsłupność
• dwupienność
• różnosłupkowość
• samopłonność

W warunkach naturalnych zapylenie krzyżowe może nastąpić za pośrednictwem owadów (entomogamia), ptaków (ornitogamia) i innych zwierząt (zoogamia), wiatru (anemogamia, wody (hydrogamia). Kwiaty roślin wykazują szereg przystosowań umożliwiających zapylenie krzyżowe. Kwiaty zapylane przez owady i ptaki zwabiają je za pomocą barwy, dużych rozmiarów, zapachu, wytwarzaniem nektaru w miodnikach, dużej ilości pyłku. Kolorowe plamy i lśniące włoski wskazują owadom drogę do ukrytych w głębi kwiatu miodników. Jeżeli kwiaty są małe, zebrane są w duży, widoczny z daleka kwiatostan. Tak jest np. u słonecznika. Jego pojedynczy nibykwiat to w istocie setki malutkich kwiatków zebrane w koszyczek. Niektóre kwiaty np. szałwi mają specjalną budowę, dzięki której po usiądnięciu na nim owada znamię słupka wygina się dotykając go i zbierając przylepiony na nim pyłek, zebrany na innych kwiatach szałwii.

Powieść szkatułkowa – typ powieści, której fabuła składa się z kilku odrębnych opowiadań, połączenie których daje pełny obraz fabuły, a każde z opowiadań pojawia się w tekście w sposób nieprzypadkowy (np. fabuła powieści dotyczy historii A, ale jeden z jej bohaterów opowiada historię B, w którym występuje drugi bohater, opowiadający historię C). Powieść szkatułkowa łączy się z opowiadaniem ramowym, które występuje np. w Księdze tysiąca i jednej nocy. Najstarsza i najbardziej popularna powieść szkatułkowa w literaturze polskiej to Rękopis znaleziony w Saragossie J. Potockiego.

Z literatury współczesnej (koniec XX wieku) można wymienić słynną, historyczno-kryminalno-teologiczną powieść Umberto Eco Imię róży oraz powieść science-fiction Hyperion Dana Simmonsa (Nagroda Hugo w 1990).

Przymiotno jednokoszyczkowe (Erigeron uniflorus L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny astrowatych. Występuje w górach Europy. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach. Roślina rzadka.

Charakterystyka

Łodyga 

Wzniesiona, o wysokości 2-12 cm, nierozgałęziająca się. Jest zielona i obficie wełnisto owłosiona (ale bez gruczołów). Na jej szczycie pojedynczy koszyczek i stąd gatunkowa nazwa rośliny. Pod ziemią nierozgałęzione kłącze.

Liście

Dolne klinowatojajowate, o stępionych wierzchołkach, czasami nawet wycięte, łodygowe siedzące, lancetowate, ostro zakończone.

Kwiaty

Zebrane w pojedynczy koszyczek o średnicy 10-27 mm. Kwiaty dwojakiego rodzaju; wewnętrzne kwiaty w koszyczku to obupłciowe kwiaty rurkowate, brzeżne to żeńskie kwiaty języczkowe. Kwiaty rurkowe przeważnie czerwonawe na szczycie, brzeżne kwiaty języczkowe w jasnoliliowym kolorze, ok. 2-krotnie dłuższe od kwiatów wewnętrznych. We wszystkich kwiatach puch kielichowy w jednym szeregu. Listki okrywy koszyczka silnie wełnisto owłosione, zielone, lub o fioletowych szczytach. Kwitnie od lipca do września.

Owoc

Niełupka o długości 1,2-2 mm z krótkim (2,5-4 mm) puchem kielichowym.

Biotop, wymagania

Wilgone skały i hale. W Tatrach występuje głównie w piętrze alpejskim.

Zmienność

Tworzy mieszańce z bardzo podobnym gatunkiem - przymiotnem węgierskim.

Ochrona

W Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jest umieszczony w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R). . Nie ma statusu gatunku prawnie chronionego - w Polsce występuje wyłącznie na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego, gdzie i tak podlega ochronie.

Bibliografia

Zobacz też

Rośliny tatrzańskie

Przypisy

Yohaulticetl (”Lekarka Nocy”, “Pani Nocy”) - aztecka bogini księżyca - personifikacja Ometeotla.

Yohaulticetl nosiła kilka imion oraz była wcieleniem Metzil, bogini księżyca, miłości i małżeństwa, która w swej złośliwej postaci była panią nocy, wilgoci i zimna. Pod imieniem Yohualticitl była boginią nocy strzegących śpiących dzieci. Jako Yoalticitl była boginią- matką bogów, medycyny, lekarzy, panią kąpieli parowych, porodów i kołyski.

Zeugma (dosł. związek, sprzężenie) figura retoryczna polegająca na jednoczesnym użyciu pojęć

• w znaczeniu dosłownym i przenośnym
  np. doprowadziła do porządku ubranie i myśli
• konkretnych i abstrakcyjnych
  np. ojczyźnie oddali uczucia i krew
• różniących się rodzajem, liczbą, przypadkiem itp.
  np. w jej ogrodzie rosły przeróżne kwiaty i stara grusza

Aster amerykański (Aster novae-angliae) - gatunek byliny należący do rodziny astrowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej. Uprawiany jako roślina ozdobna. Dziczeje (kenofit).

Charakterystyka

Łodyga 

Sztywna, wzniesiona, wysokość do 1,5 m, kutnerowato owłosiona

Liście 

Wąskolancetowate

Kwiaty 

Koszyczki zebrane w szczytowe baldachogroniaste kwiatostany. Kwiaty języczkowe różnobarwne, kwiaty rurkowate żółte