Kwiat jednej nocy » 2008

Ambrowiec balsamiczy (Liquidambar styraciflua) - gatunek drzewa pochodzący z Ameryki Północnej.

Pokrój: Dorasta do 45 m wysokości przy dosyć wąskiej koronie i krótkich konarach.
Kwiaty: Wiatropylne, rozdzielnopłciowe, niepozorne. Kwiaty męskieżółtawe, zebrane w gronach, kwiaty żeńskie zielonkawe, kuliste rosną na długich szypułkach. Kwitnie w maju.
Owoce: Zdrewniałe torebki zebrane w owocostany wyglądające jak kolczaste kulki na długim ogonku.
Liście: podobne do liści klonu tylko bardziej powcinane z piłkowanym brzegiem. Jesienią pięknie się przebarwiają (czerwono, a nawet fioletowo!)

Wymagania- wymaga żyznej gleby. Odznacza się niewielką mrozoodpornością.

Zastosowanie

Balsamiczna żywica ambrowców używana jest w medycynie, przemyśle kosmetycznym i spożywczym (kiedyś aromatyzowano nią gumę do żucia).

Bibliografia:

Seneta W., Dolatowski J. ‘Dendrologia’, PWN Warszawa 2000

Kwiaty zła (Les fleurs du mal), znane również po polsku jako Kwiaty grzechu to zbiór wierszy opublikowany przez Charlesa Baudelaire’a w roku 1857.

Od 1845 roku Baudelaire zapowiadał wydanie zbioru wierszy pod nazwą Lesbijki (Les Lesbiennes), później miał on nosić tytuł Otchłań (Les Limbes) i opisywać siedem grzechów głównych, którymi rządzi Nuda,
co zapowiada pierwszy wiersz zbioru — Do czytelnika. Zbiór, dedykowany Théophile’owi Gautier,
dzieli się na sześć części, pogrupowanych tematycznie:

Spleen i ideał
Obrazy paryskie
Wino
Kwiaty zła
Bunt
Śmierć

Bezpośrednio po wydaniu Kwiatów zła przeciwko autorowi wytoczono proces o obrazę dobrych obyczajów dotyczący 13 ze 100 wierszy. W wyniku procesu Baudelaire musiał zapłacić grzywnę 300 franków (zmniejszoną później do 50 franków) i usunąć sześć wierszy. W drugim wydaniu z roku 1861 autor pominął zakazane sześć wierszy, dodał 32 wiersze i nową część Obrazy paryskie. W trzecim, pośmiertnym wydaniu z roku 1868 z przedmową poety Théophile’a Gautiera przywrócono zakazane wiersze i dodano 25 wierszy, w tym zawartość zbioru Épaves (Szczątki), wydanego w Brukseli w 1868 roku.

Na polski przekładali Kwiaty zła między innymi Wiktor Gomulicki, Antoni Lange i Zofia Trzeszczkowska, Stanisław Korab-Brzozowski, Czesław Jastrzębiec-Kozłowski, Bohdan Wydżga, Marian Piechal.

Samopylność , samozapylenie (autogamia) – jest to zapylenie słupka pyłkiem pochodzącym z pręcików z tego samego kwiatu, lub innych kwiatów, ale na tej samej roślinie. Dla większości roślin jest to zjawisko niekorzystne gdyż nie następuje wymiana materiału genetycznego przy powstawaniu osobników potomnych. Większość roślin wykształciła więc różne mechanizmy zapobiegające samozapyleniu: przedprątność, przedsłupność, dwupienność, różnosłupkowość , samopłonność.

U wielu roślin mechanizmy zabezpieczające przed samozapyleniem nie są całkowicie skuteczne. U roślin tych zawsze część nasion powstaje w wyniku zapylenia pyłkiem pochodzącym z innej rośliny (zapylenie krzyżowe), a część w wyniku samozapylenia. Tak jest np. u berberysu Thunberga, rutewki orlikolistnej i wielu innych. Ilość nasion powstałych w wyniku samozapylenia zależy od różnych czynników, duży wpływ ma pogoda. Przy dobrej pogodzie, gdy kwiaty są licznie odwiedzane przez owady, większość nasion powstaje w wyniku zapylenia krzyżowego, w czasie długotrwałych deszczów większa jest szansa na samozapylenie. U złoci żółtej w czasie deszczu kwiaty zamykają się i wówczas dochodzi w nich do samozapylenia.

U roślin, których kwiaty przystosowane są do zapylania krzyżowego, samopylność jest tylko jego uzupełnieniem. Ratuje roślinę, gdy z różnych przyczyn nie może dojść do zapylenia krzyżowego. Istnieją jednak rośliny, które stale rozmnażają się poprzez samozapylenie. U roślin tych brak jakichkolwiek mechanizmów zabezpieczających przed samozapyleniem, np. u dziewanny kutnerowatej. Gruszyczka jednokwiatowa ma tak skonstruowane kwiaty, że pyłek może się wysypywać wprost na znamię słupka. Niektóre rośliny są nawet specjalnie przystosowane do samozapylenia. Skrajnym przypadkiem tego jest klejstogamia. Wewnątrz populacji roślin rozmnażających się stale poprzez samozazapylenie różnorodność genetyczna jest dużo mniejsza, niż w populacjach roślin u których występuje zapylenie krzyżowe. Jednak pomiędzy różnymi ich populacjami różnorodność genetyczna jest większa. Spora liczba gatunków roślin, u których występuje samopylność wskazuje, że metoda ta również jest ewolucyjnie skuteczna.

Floks wiechowaty (płomyk) (Phlox paniculata) - gatunek byliny z rodziny wielosiłowatych. W stanie dzikim występuje w przyatlantyckiej części Ameryki Północnej. W Polsce rozpowszechniony w uprawach, niekiedy dziczejący.

Charakterystyka

Pokrój: Tworzy gęste kępy o wysokości 50-120 cm.
Łodyga: Liczne, sztywne, wzniesione, twarde.
Liście: Dolne nakrzyżległe, górne skrętoległe, prawie siedzące, jajowatolancetowate, zaostrzone, długości do 12 cm
Kwiaty: Jasnoczerwone kwiaty w szczytowych, wiechowatych kwiatostanach

Przypływ Nocy (w oryginale Midnight Tides) to piąty z dziesięciu tomów epickiej serii fantasy Malazańskiej Księgi Poległych kanadyjskiego pisarza Stevena Eriksona.

Książkę opublikowano po raz pierwszy w 2004 roku w Wielkiej Brytanii. W Polsce pojawiła się również w roku 2004 wydana nakładem wydawnictwa MAG w tłumaczeniu Michała Jakuszewskiego. Ze względu na znaczny rozmiar w polskim wydaniu została rozbita na dwie częsci:

Przypływ Nocy: Misterny Plan
Przypływ Nocy: Siódme Zamknięcie

Krwawnik wiązówkowaty, krwawnik talerzowaty (Achillea filipendulina Lam.) - gatunek rośliny wieloletniej z rodziny astrowatych. Występuje dziko na Kaukazie, Wyżynie Irańskiej aż po środkową Azję.

Charakterystyka

Pokrój: Roślina zielna.
Łodyga: Osiąga wysokość 1m.
Liście: Podłużnie lancetowate, pierzastodzielne.
Kwiaty: Liczne koszyczki zebrane w gęste baldachogrona. Kwiaty języczkowate i rurkowate o żółtej barwie.

Koszyczek (łac. anthodium, calathidium, ang. anthodium, head) jest typem kwiatostanu groniastego. Na szerokim dnie kwiatowym gęsto osadzone są bezszypułkowe, zwykle drobne kwiaty. Mogą to być same rurkowate kwiaty (jak np. u ostów) lub wyłącznie kwiaty języczkowe (jak np. u mlecza). Najczęściej jednak na zewnątrz, jako kwiaty brzeżne umieszczone są kwiaty języczkowe, a wewnątrz kwiaty rurkowate (jak np. u słonecznika). Zewnętrzne kwiaty brzeżne pełnią wówczas zwykle rolę powabni, mającej za zadanie zwabianie owadów, są duże i barwne, często też bezpłodne. Kwiaty w koszyczku z zewnątrz otoczone są łuskami okrywy. Często kielich kwiatów przekształcony jest w puch kielichowy. U podstawy poszczególnych kwiatów w koszyczku często znajduje się łuseczka zwana plewinką, będąca przekształconą przysadką.

Koszyczek występuje u roślin z rodziny astrowatych (złożonych). Należy do grupy kwiatostanów otwartych, w których ciągle rozwijają się nowe kwiaty. Najstarsze kwiaty znajdują się na zewnętrznych częściach koszyczka, czym bliżej jego środka, tym młodsze kwiaty.

Przymiotno jednokoszyczkowe (Erigeron uniflorus L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny astrowatych. Występuje w górach Europy. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach. Roślina rzadka.

Charakterystyka

Łodyga: Wzniesiona, o wysokości 2-12 cm, nierozgałęziająca się. Jest zielona i obficie wełnisto owłosiona (ale bez gruczołów). Na jej szczycie pojedynczy koszyczek i stąd gatunkowa nazwa rośliny. Pod ziemią nierozgałęzione kłącze.

Liście: Dolne klinowatojajowate, o stępionych wierzchołkach, czasami nawet wycięte, łodygowe siedzące, lancetowate, ostro zakończone.

Kwiaty: Zebrane w pojedynczy koszyczek o średnicy 10-27 mm. Kwiaty dwojakiego rodzaju; wewnętrzne kwiaty w koszyczku to obupłciowe kwiaty rurkowate, brzeżne to żeńskie kwiaty języczkowe. Kwiaty rurkowe przeważnie czerwonawe na szczycie, brzeżne kwiaty języczkowe w jasnoliliowym kolorze, ok. 2-krotnie dłuższe od kwiatów wewnętrznych. We wszystkich kwiatach puch kielichowy w jednym szeregu. Listki okrywy koszyczka silnie wełnisto owłosione, zielone, lub o fioletowych szczytach. Kwitnie od lipca do września.

Owoc: Niełupka o długości 1,2-2 mm z krótkim (2,5-4 mm) puchem kielichowym.

Biotop, wymagania: Wilgone skały i hale. W Tatrach występuje głównie w piętrze alpejskim.

Zmienność

Tworzy mieszańce z bardzo podobnym gatunkiem - przymiotnem węgierskim.

Ochrona

W Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jest umieszczony w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R). . Nie ma statusu gatunku prawnie chronionego - w Polsce występuje wyłącznie na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego, gdzie i tak podlega ochronie.

Bibliografia

Zobacz też

Rośliny tatrzańskie

Przypisy

Zeugma (dosł. związek, sprzężenie) figura retoryczna polegająca na jednoczesnym użyciu pojęć

w znaczeniu dosłownym i przenośnym
np. doprowadziła do porządku ubranie i myśli
konkretnych i abstrakcyjnych
np. ojczyźnie oddali uczucia i krew
różniących się rodzajem, liczbą, przypadkiem itp.
np. w jej ogrodzie rosły przeróżne kwiaty i stara grusza

Kwiat słupkowy, kwiat żeński - kwiat zawierający tylko jeden lub więcej słupków, nie posiadający natomiast pręcików. Oddzielne kwiaty żeńskie i męskie występują u niektórych gatunków roślin nasiennych. Czasami kwiaty żeńskie tworzą kwiatostany. Kwiaty żeńskie mogą występować na jednej roślinie wspólnie z kwiatami męskimi, wówczas mówimy o jednopienności, a rośliny takie nazywamy roślinami jednopiennymi. Jeżeli w obrębie jednego gatunku na jednym osobniku występują wyłącznie kwiaty słupkowe, a na innym kwiaty pręcikowe, wówczas mówimy o dwupienności, a rośliny takie nazywamy roślinami dwupiennymi. Z kwiatów żeńskich powstaje po zapyleniu ich pyłkiem wytwarzanym przez kwiaty męskie nasiona i owoce. Pyłek może zostać przeniesiony przez wiatr (anemogamia), zwierzęta (zoogamia), wodę (hydrogamia).
Występowanie oddzielnie kwiatów żeńskich i męskich (a zwłaszcza dwupienność), może być jednym z mechanizmów obronnych przed niekorzystnym dla większości roślin samozapyleniem.

Kwiat języczkowy (łac. ligulatus, ang. ligular, ligulate) – kwiat grzbiecisty, posiadający jednostronnie wyciągniętą, taśmowatą koronę. Kwiaty języczkowe występują np. w rodzinie astrowatych, wchodząc w skład kwiatostanu zwanego koszyczkiem. Koszyczek ten może składać się z samych kwiatów języczkowych, jak np. u mniszka, lub z samych kwiatów rurkowych . Najczęściej jednak w środku koszyczka znajdują się kwiaty rurkowe, zaś kwiaty języczkowe znajdują się na brzegu koszyczka. Często kwiaty te są większe od kwiatów rurkowych wewnątrz koszyczka i barwniejsze, pełniąc rolę powabni. Często też są płone.

Schemat przedstawiający budowę kwiatu języczkowego w rodzinie astrowatych:

A - zalążnia
B - puch kielichowy
C - pręciki zrosłe w rurkę
D - płatki korony przekształcone w języczek
E - słupek

Róża sina (Rosa dumalis, Rosa afzeliana) - gatunek krzewu należący do rodziny różowatych. Występuje pospolicie na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Występują prawie w całej Europie, także na terenie Polski. Róża sina jest zaliczana do grupy róż dzikich.

Charakterystyka

Liście: Są złożone z 5-7 jajowato-eliptycznych listków.
Kwiaty: Posiada pięciopłatkowe, pojedyncze, różowe kwiaty.

Magnolia purpurowa (Magnolia liliiflora Desr.) – gatunek drzewa należący do rodziny magnoliowatych. Magnolia ta rośnie na stanowiskach naturalnych na Dalekim Wschodzie. W Polsce jest sadzona jako roślina ozdobna. Należy do jednego z częściej u nas hodowanych gatunków magnolii.

Charakterystyka

Pokrój: Małe drzewo lub krzew, dorastające do 4 m wysokości. Korona zwarta, szerokości ok. 4 m.
Liście: Duże (10 – 15 cm długości), jasnozielone liście, o owalnym kształcie.
Kwiaty: Z wyglądu przypominają kwiaty tulipana. Są to najintensywniej wybarwione kwiaty wśród wszystkich odmian magnolii. U różnych odmian mają różne odcienie różu, wewnątrz są prawie białe. Podobnie, jak u wszystkich magnolii brak zróżnicowania na kielich i koronę. Kwiaty o średnicy do 12cm wyrastają na wierzchołkach pędów i składają się z 6-8 płatków. Lekko pachną. W środku kwiatu liczne pręciki i słupki. Pąki kwiatowe mają czarny odcień z połyskiem. Zakwita bardzo obficie w maju, równocześnie z rozwojem liści. Jej kwiaty nie są więc tak narażone na przemarzanie podczas kwitnienia, jak u magnolii pośredniej, czy gwiaździstej. Czasami pojedyncze kwiaty zakwitają jeszcze przez całe lato, aż do zimy.
Owoc: Liczne mieszki. Z nasion można wyhodować sadzonki.
Wymagania: Wymaga słonecznego stanowiska. Jest niezbyt wytrzymała na mróz i dlatego nie powinna być sadzona w rejonach o silnych mrozach, czy w kotlinach rzecznych, gdzie tworzą się zastoiny mrozowe. Wymaga żyznej i przepuszczalnej gleby o lekko kwaśnym odczynie.

Odmiany

Oprócz typowego gatunku botanicznego sadzone są różne odmiany, z których najcenniejsze to mieszańce międzygatunkowe magnolii purpurowej z magnolią gwiaździstą (M. stellata):

`Betty` - ma duże, ciemnoamarantowe kwiaty. Osiągają średnicę do 30 cm. Rozwierają się bardzo szeroko odsłaniając jaśniejszy środek. Stosunkowo odporna na mróz. Kwitnie od końca kwietnia aż do czerwca. Zakwita bardzo wcześnie, bo czasami kwitną już jednoroczne sadzonki.
`Nigra` - zakwita bardzo wcześnie, bo czasami kwitną już jednoroczne sadzonki. Ciemnobordowe kwiaty, podobne do kwiatów magnolii gwiaździstej, ale mające kilkanaście płatków zakwitają w maju i czerwcu. Kwitnie bardzo obficie i długo.
`Ricki` - kwiaty o wąskich płatkach, purpuroworóżowe, u nasady ciemniejsze. Kwitnie bardzo obficie i długo.
`Susan` - pokrój krzaczasty, zwarty. Kielichowate, purpurowoczerwone kwiaty osiągają wielkość do 15 cm. Ma długi okres kwitnienia – od końca kwietnia do początku czerwca. Stosunkowo odporna na mróz.
Do tej samej grupy mieszańców należą też rzadziej u nas spotykane odmiany: `Ann`, `Jane`, `Judy` i `Randy`.

Uprawa. Choroby, szkodniki i ich zwalczanie

Zobacz: magnolia

Różnosłupkowość (heterostylia, distylia) - taka budowa kwiatów, która uniemożliwia ich samozapylenie się, mimo że są to kwiaty obupłciowe. Jest to jeden z mechanizmów zapobiegających zapyleniu słupka kwiatów przez pyłek pochodzący z tej samej rośliny. Dla większości roślin takie samozapylenie jest bowiem niepożądane, gdyż prowadzi do zmniejszenia różnorodności genowej osobników potomnych.

Wiele kwiatów różnosłupkowych zbudowanych jest w ten sposób, że słupek jest wyższy od pręcików, co w naturalny sposób uniemożliwia samozapylenie. U barwinka pospolitego znamię słupka znajduje się co prawda niżej niż pręciki, ale jest osłonięte specjalną tarczką, chroniącą przed spadającym ewentualnie z wyżej położonych pręcików własnym pyłkiem. U pierwiosnka istnieją dwa rodzaje kwiatów: w jednych kwiatach słupki są wyżej niż pręciki, w drugich odwrotnie. Kwiaty pierwiosnków mające długą rurkę kwiatową zapylane są zwykle przez motyle. Gdy motyl włoży swoją ssawkę do kwiatu o nisko osadzonych pręcikach, to pyłek przylepi się do górnej części ssawki. Pyłek ten zapyli kwiat o wysoko położonym słupku, gdy motyl przeleci na następny kwiatek pierwiosnka.

Zobacz też: zapylenie krzyżowe, samopłonność

Archive for Jun 2008